logo

Artistiek onderzoek

  • Samenstelling

 

In 2013 heeft de onderzoeksgroep ‘Woord’ zich getransformeerd tot onderzoeksgroep ‘Drama’ (OG Drama). De groep telt vijf vaste leden (Geert Kestens, Kris Cuppens, Jos Verlinden, Wim Lambrecht, Benjamin Van Tourhout)) en wordt geadviseerd door prof. Bart Philipsen (OE Literatuurwetenschap, Tekst en Interpretatie, KU Leuven) en door docente Els Janssens. De aanwezigheid van Wim Lambrecht (LUCA Beeldende Kunst) in de onderzoeksgroep is zowel een uitvloeisel van als een garantie voor de multidisciplinaire aanpak van de OG Drama. Benjamin Van Tourhout maakt deel uit van de onderzoeksgroep als doctorandus in de Kunsten met zijn onderzoeksproject ‘How to touch the Untouchables’.

In het licht van lopende projecten wordt de onderzoeksgroep uitgebreid met een aantal academici, kunstenaars en mensen uit het werkveld. Maakten tijdens de afgelopen drie jaar in het kader van ‘De kunst van het gemis’ deel uit van het onderzoeksteam: Adriaan van Aken, Ruth Mariën (onderzoeksdramaturge), Jan Van Camp, Marijn Lems, Johan Knuts, Johan de Boose, Pascal Poissonnier en prof. Stéphane Symons. In het project ‘Tussen waarheid en waarachtigheid’ waren dat Christophe Aussems en Claire Swyzen.

 

  • Focus en doelstellingen

De OG Drama wil de focus van de opleiding Drama op tekst verder onderbouwen. Daarom doet de OG Drama onderzoek naar manieren van tekstcreatie (tekst maken), naar de functie van tekst in het actuele theater en gaat de impact daarvan na op het spelen. Daarnaast richt de OG Drama zich op de integratie van onderzoek, pedagogisch project en theaterpraktijk. Naast de te bekomen onderzoeksoutput is het doel van elk onderzoeksproject om de studenten Drama van extra bagage en input te voorzien, die ze in hun toekomstige theaterpraktijk kunnen inzetten.

De onderzoeksgroep  wil de vinger aan de pols houden van belangrijke tendensen in de theaterpraktijk en die praktisch en theoretisch tegen het licht houden. De onderzoekers zijn dan ook gefascineerd door de pendelende status van tekst in het huidige (postdramatisch) theaterlandschap. Waar tekst vroeger in het klassieke dramatische theater het theatraal gebeuren van een coherent narratief kader voorzag en de drager was van het causale en logische verloop van de plot, worden tekst en taal in het postdramatische theater vooral gebruikt in hun materialiteit  en in hun poëtische functie (als drager van klank). In het postdramatisch theater nemen adem en ritme en de aanwezigheid van het lichaam voorrang op de logos.  Hans-Thies Lehmann spreekt van tekst-landschappen die nauw verbonden zijn met een visuele dramaturgie.

 

Daarom wil de onderzoeksgroep ook de volgende onderzoeksterreinen onder de loep nemen:

a/ nieuwe narratieve strategieën die aan bod komen in het postdramatische theater.

 

b/ de wijzen  waarop het syntagmatische en horizontale karakter van de door de tekst gedragen plotlijn verrijkt of  gecontrasteerd kan worden door het paradigmatische en verticale karakter van   stem, klank en taalspel.

 

c/ de wijzen waarop ook  muziek, beeldende kunst en multimedia de tekst op een paradigmatische wijze kunnen versterken. Vanuit die optiek zoekt de onderzoeksgroep actief de kruisbestuiving op met beeldende kunst en willen we onderzoek doen naar muziektheater, tenminste naar de muzikalisering van taal als verhalend middel.

 

d/ de rekbaarheid van  het begrip tekst: als tekst niet langer (enkel) de drager is van het logische narratief, niet langer de op dialogen gebaseerde representant van het dramatische conflict, kan dan ook een tekening, een partituur, een plan, een uitgeschreven choreografie, een publieke en tekstloze performance  als ‘tekst’ worden beschouwd? En wat is de impact daarvan in het huidige theaterveld?

 

 

  • Onderzoeksprojecten

 

  1. Lopend onderzoeksproject

 

‘De kunst van het gemis’, lopend van 2012 tot 2015, onderzoekt hoe de dramaturgie die ten grondslag ligt aan melancholie een productieve aanzet kan zijn voor vernieuwend en relevant theaterwerk. Twee producties hebben zich daardoor laten inspireren. (Catcher in the rye, januari 2014, coaching: Adriaan Van Aken) en Circum Mortis (sic), november 2014, coaching: Johan Knuts). Ook voor verschillende modules heeft ‘De kunst van het gemis’ de focus geleverd. Drie voorbeelden: het vertrekpunt voor het schrijven van de eigen filmscenario’s (3BA) was de vraag naar het gemis. En de vraag ‘Is melancholie voornamelijk een mannelijk gegeven?’ kreeg een experimenteel antwoord in de Shakespearemodule (2BA) waar de figuur van Ophelia specifieke aandacht kreeg in een aantal extra scènes. De klassieke Tsjechowmodule (1BA) kreeg onder invloed van het onderzoek een beduidend lichtere toon in ‘This is Russia, bitch’ (mei 2014).

In het kader van ‘De kunst van het gemis’ organiseerde de OG Drama 2 symposia: in maart 2013 het driedaagse I love Melancholy op diverse lcoaties in Leuven (M, Stuk, Opek), op 8 mei 2015 het symposium I hate melancholy. Locatie en coproductie: het Museum Dr. Guislain in Gent. Op dit door de deelnemers zeer gesmaakte artistiek-wetenschappelijk symposium spraken verschillende gerenommeerde gastsprekers, vonden er performances en concerten plaats, en speelden onze 2de en 3de bachelorstudenten de voorstelling Circum Mortis.

Een ander hoogtepunt van I hate Melancholy was de tentoonstelling Tabula Rasa, gecureerd door Wim Lambrecht. Deze tentoonstelling, met enkel hedendaagse kunstenaars, is een pendant van de tentoonstelling ‘Donkere kamers, over melancholie en depressie’ gecureerd door Museum Dr. Guislain. De tentoonstelling loopt nog tot 24 mei en is een vrucht van de samenwerking die we binnen onderzoek met de opleiding Beeldende Kunst van LUCA aangaan.

Voor meer info over symposium en tentoonstelling, zie

 

 

‘De kunst van het gemis’ wordt in het najaar 2015 afgerond met een publicatie. Onder de titel Chasing Melancholy en in een redactie van onderzoekdramaturge Ruth Mariën worden er bijdragen geleverd door artiesten en wetenschappers op het kruispunt van melancholie- kunst- en het nu én met een klemtoon op de constructieve en productieve kant van de melancholie. Hebben toegezegd: Marijn Lems, Johan Petit, Adriaan Van Aken, Bart Philipsen, Stéphane Symons, Lieven De Cauter, Maud Vanhauwaert, Rebekka De Wit, Wim Lambrecht en Nel Verbeke (visueel essay). Tevens komt er een speciale en uitneembare bijlage in Chasing Melancholy, die helemaal gewijd zal zijn aan Tadeusz Kantor. Bijdragen zijn van de hand van Johan Knuts, Simon Aneca, Johan de Boose en de Poolse academica Katarzyna Fazan. Deze bijlage zal tweetalig zijn (Nederlands-Engels) en wordt mede mogelijk gemaakt door financiële steun van het Pools Instituut.

 

  1. Afgesloten onderzoeksproject

 

‘Tussen waarheid en waarachtigheid’ (2008-2012) legde zich toe op de transformatie van oraal en documentair materiaal naar theaterprojecten. Het onderzoek heeft toen geleid tot de experimentele invulling van drie grote producties: Stoom-Tram-Statie, Vremden en Transferts, op basis van mondelinge bronnen, die de studenten zelf in de modules hadden gegenereerd. De onderzoeksgebaseerde publicatie ‘Tussen waarheid en waarachtigheid. Het traject van mondelinge bron tot theaterproject’ (redactie: Claire Swyzen) is een houvast geworden dat studenten en docenten hanteren als ze met mondelinge bronnen willen werken. 
Dit onderzoek bracht drie theatergezelschappen ‘in residence’ in de opleiding: De Queeste, Braakland/ZheBilding en t,arsenaal namen elk een grote productie en ook enkele andere onderzoeksgerichte modules voor hun rekening. Hierdoor konden we het werkveld op een organische manier in de opleiding betrekken.

 

  1. Toekomstige onderzoeksprojecten

 

Tussen oktober 2015 en september 2018 zal de OG Drama met steun van OPAK Faculteit Kunsten een nieuw groot onderzoeksproject kunnen opzetten, met name ‘Facing the hero’, een onderzoek naar hedendaagse spiegelingen van de archetypische held. Het wordt een artistiek-reflectief onderzoek naar hedendaagse spiegelingen van de archetypische held. In dit driejarig onderzoek (budget: 50.000 euro) gaat LUCA Drama een partnerschap aan met twee theatergezelschappen (Cie Tartaren en fABULEUS) en met de opleiding LUCA Animatiefilm (Brussel). We zullen het concept ‘held’ en het ‘heldenverhaal’ kritisch benaderen en nagaan welke gezichten de held vandaag moet/kan aannemen om een geloofwaardig appel te doen aan huidige en komende generaties. Zes in het onderwijscurriculum ingebedde artistieke werkpakketten (gecoacht door o.a. Guy Dermul, Els Roobroeck, Dirk De Lathauwer, Wim Oris, Geert Vandenbroele) behandelen de canon van de held, zijn ideologie, moraliteit, maakbaarheid, waarachtigheid en gender. Een reflectief team van onderzoekers in de kunsten (Benjamin Van Tourhout, Geert Kestens, Elke Van Damme) en academici (Bart Philipsen, Stéphane Symons, Maarten De Pourcq,..) zorgt voor reflectieve omkadering van alle artistieke werkpakketten en werkt daarbij samen met de internationale partner, de Albrecht-Ludwigsuniversität van Freiburg (D). Ook dit onderzoek zal geïmplementeerd worden in de opeenvolgende modules 3BA Grote Productie, in de Filmmodule 3BA en in de modules klassieke en fysieke code (2BA).

 

Tussen oktober 2015 en september 2016 vindt het onderzoek ‘Meer dan een woord’ plaats. Het is een onderzoek naar het stapelen van beeld, geluid en betekenis in performancepoëzie. Dit één jaar durend onderzoek, ondersteund door OPAK Faculteit Kunsten (10.000 euro) wil verschillende mogelijkheden van de performancepoëzie in kaart brengen (ook in de internationale praktijk) en aan de hand van een case-study een bijdrage leveren aan het nadenken over de Nederlandstalige performancepoëzie en de wijze waarop zij relateert aan de hedendaagse theaterpraktijk. Het onderzoek beoogt het schrijven van een meerlagige performancetekst met een open tekststructuur die ten volle aansluit bij de moderne stedelijke werkelijkheid. Die performancetekst zal ook gecreëerd worden en van een theoretisch kader worden voorzien.

 

De OG Drama wil ook verder werken aan het opzetten van een onderzoeksproject i.s.m. de afdeling Jazz van LUCA Muziek. Dat onderzoek draagt als werktitel SYMBIOSIS -Muziek voor het oog, theater voor het oor.’ en wil een artistiek onderzoek zijn naar methodes voor creatie tussen Jazz en Drama op basis van hedendaagse beeldende kunst.

 

 

 

  • Doctoraten

 

De OG Drama stimuleert studenten en alumni om een  doctoraatstraject op te starten.  Masterstudenten die daartoe de nodige aanleg ten toon spreiden worden gecontacteerd en gestimuleerd om in eerste instantie onderzoekservaring op te doen (in een Opak-project) en in tweede instantie (eventueel) een doctoraatstraject aan te vatten.

Ook docenten en gastdocenten worden gestimuleerd om te doctoreren.
Binnen de OG Drama zijn twee doctoraatstrajecten opgestart.

Enerzijds door Benjamin van Tourhout . ‘How to touch the Untouchables’  (een doctoraat in de kunsten) focust op de creatie van tekst op basis van documentaire bronnen en op de mogelijkheden en grenzen van fictionalisering  (via herinterpraties van klassieke ‘helden’ naar het huidige theater) en bouwt in die zin verder op het  OPAK-onderzoek ‘Tussen waarheid en waarachtigheid’  (zie hierboven). Het doctoraat wordt binnen de onderzoeksgroep opgevolgd door Geert Kestens, als copromotor.

 

Anderzijds door Geert Kestens: ‘Narratieve en retorische strategieën in het Nederlandstalige theaterwerk van Paul Pourveur’ (een doctoraat in de letteren).  Het opzetten van dit doctoraat heeft onder meer als bedoeling de theoretische component van de opleiding te

versterken.

 

Promotor van beide doctoraten is prof. Bart Philipsen (OE Literatuurwetenschap: Tekst en Interpretatie, KU Leuven). Via Bart Philipsen bouwt de opleiding belangrijke contacten op met de faculteit Letteren, meer bepaald met Literatuurwetenschap en culturele studies. Dit leidt jaarlijks tot stageplaatsen, docentenuitwisseling en uiteraard op permanente basis tot onderzoeksverdieping.

 

 

  • Studenten en onderzoek

Elke student neemt in zijn opleiding verplicht deel aan de onderzoekssymposia die de onderzoeksgroep organiseert (bv. I love Melancholy (maart 2013) en I hate Melancholy (mei 2015)). Die symposia bieden kansen om de onderzoeksvakken in het curriculum heel gericht in te vullen en voorzien de studenten van de noodzakelijke achtergrond voor de onderzoeksprojecten waarin ze betrokken worden. De studenten leren onderzoek als iets natuurlijks en inspirerends te beschouwen, dat inhoudelijk en artistiek uitdagend is.

Elke student neemt in zijn opleiding eenmaal deel aan een lopend onderzoeksproject. Dat gebeurt in de derde opleidingsfase. De continuïteit van de eerste twee opleidingsfasen (klemtoon op basisvaardigheden) wordt dan niet doorbroken. Bovendien  veronderstelt onderzoek een sterke maakreflex, en die wordt ook vanuit de andere opleidingsonderdelen stevig gevoed in dat derde opleidingsjaar. Concreet betekent dit dat de student in de derde opleidingsfase deelneemt aan de Grote Productie, die inhoudelijk aansluit bij de doelstellingen van het lopende onderzoeksproject en die in zekere mate ook de methodiek van dat onderzoek volgt.

Door de lopende onderzoeksprojecten ook in de modules van de opleiding te integreren, injecteren we in die modules een bepaalde onderzoeksgerichtheid: een vernieuwend reflectief kader, een nieuwe invalshoek en vraagstelling die bij studenten en docenten de experimentele houding versterken.

 

 

 

  • Onderzoek en internationale dimensie

 

In het kader van het onderzoeksproject ‘Tussen waarheid en waarachtigheid’ heeft het onderzoeksteam actief aan de volgende internationale symposia deelgenomen:

a/ CARPA in Helsinki (twee lezingen), samen met de onderzoekseenheid Scheherazade  van de Media- en Designacademie Genk, november 2009

b/ een lezing in het Zentrum für Literatur-en Kulturforschung (ZfL) in Berlijn, mei 2010

c/ een  lezing voor de ‘Cumulus Conference’ 2010  in Genk, samen met de Onderzoeksgroep Scheherazade KHLim/Mad faculty (1a)

Meer informatie hierover is te vinden op onze website http://luca-drama.be

 

In de schoot van ‘De kunst van het gemis’ werd Circum Mortis gecreëerd, een voorstelling in de geest van Tadeusz Kantor. Deze op onderzoek gebaseerde voorstelling werd geselecteerd voor het International Theatre Schools Festival (ITSelf) in Warschau (juni 2015).

Doctorandus Benjamin Van Tourhout is fellow geworden aan de Albrecht-Ludwigsuniversität Freiburg. Dat partnerschap zal hij ook inzetten in het OPAK-onderzoek ‘Facing the hero’.

 


Print pagePDF page